0.0/5 оценка (0 голосов)

ТРАНСФОРМАТСИЯИ РАҚАМИИ АДОЛАТ: АЗ ҲАЛҲОИ ТЕХНОЛОГӢ ТО ТАҒЙИРДИҲИИ ПРИНСИПҲОИ ТАРТИБОТИ ҲУҚУҚӢ

Муаллиф (он)

Бакирова Н.Ж.

Чакидаи мақола

Равандҳои рақамисозӣ дар илми ҳуқуқ ва амалияи ҳуқуқӣ баррасӣ шудааст, ки ҳамчун падидаи иҷтимоию ҳуқуқӣ шаклҳои суннатии мурофиаи судиро ба таври куллӣ дигаргун месозад. Ба тафриқаи истилоҳҳои «рақамигардонӣ» ва «рақамикунонӣ» диққат дода шудааст ва иштибоҳи методологии махлут сохтани онҳо таъкид гардидааст. Рақамигардонӣ танҳо бо табдили маълумот ба шакли рақамӣ барои автоматинонии баъзе расмиёт маҳдуд мегардад, рақамикунонӣ бошад тағйироти низоммандро пешбинӣ мекунад, ки аз ҷумла истифодаи зеҳни сунъӣ, додаҳои калон (Big Data) ва технологияҳои блокчейнро дар бар мегирад. Таҳлили муқоисавии равишҳои хориҷӣ ва ватанӣ оид ба адолати рақамӣ ва адолати электронӣ сурат гирифтааст. Нишон дода шудааст, ки адолати электронӣ марҳилаи миёнаи ҳамгироии технологиро тавсиф мекунад, адолати рақамӣ бошад ба кишварҳое хос аст, ки дорои сатҳи баландтари инноватсия мебошанд ва дар онҳо низомҳои алгоритмӣ аллакай дар қабули қарорҳои судӣ иштирок мекунанд. Таҷрибаи судҳои интернетии Чин ҳамчун намунаи пешрафтаи рақамикунонии комили адолат баррасӣ мешавад. Ба меъёрҳои иқтисодии арзёбии адолати рақамӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир мегардад. Дар шароити Инқилоби чорум саноатӣ самаранокии низоми судӣ на танҳо ба параметрҳои ҳуқуқӣ, балки ба дараҷаи пешрафти технологӣ, сатҳи амнияти киберӣ ва рушду такомули ҳукумати электронӣ вобаста мегардад. Хулоса карда мешавад, ки рақамикунонии ҳуқуқ дар рушди адолат ҳамчун парадигмаи нав баромад мекунад, ки мувозинати байни инноватсияҳои технологӣ, манфиатҳои иқтисодӣ ва принсипҳои асосии адолат ва ҳимояи ҳуқуқи инсонро тақозо менамояд.

Калидвожаҳо

рақамикунонӣ; адолат; адолати электронӣ; адолати рақамӣ; зеҳни сунъӣ; Big Data; блокчейн; амнияти киберӣ; низоми судӣ; самаранокӣ; танзими ҳуқуқӣ; Инқилоби чорум саноатӣ 

Пайнавишт

1.    Абдукаримова, Н. Э. Вопросы цифрового права в контексте конституционных прав человека / Н. Э. Абдукаримова // Аграрное и земельное право. – 2025. – № 1. – С. 48-50.

2.    Мирошник, С. В. Развитие права в цифровую эпоху / С. В. Мирошник // Российское правосудие. – 2022. – № 1. – С. 16-23.

3.    Червонюк, В. И. Инновации в праве: современные юридические технологии в контексте цифровой реальности / Статья 2. Технико-юридический инструментарий и технологии в сфере действия права: традиционные взгляды и необходимость их переоценки / В. И. Червонюк // Вестник Московского университета МВД России. – 2021. – № 2. – С. 31-35.

4.    Абдукаримова, Н. Э. Коомду санариптештирүү доорунда адамдын конституциялык жана санариптик укуктарын интеграциялоо жана трансформациялоо маселесине карата / Н. Э. Абдукаримова, К. А. Исаева // Наука, новые технологии и инновации Кыргызстана. – 2024. – No. 6. – P. 314-318.

5.    LegalTech, FinTech, RegTechetc.: правовые аспекты использования цифровых технологий в коммерческой деятельности: коллективная монография / М. А. Рожкова, А. А. Алексейчук, О. В. Белая [и др.]; руководитель авторского коллектива и научный редактор М. А. Рожкова. – Москва: Статут, 2021. – 310 с.

6.    Клеандров, М. И. Цифровая экономика и проблемы механизма правосудия / М. И. Клеандров // Экономика. Право. Общество. – 2018. – № 1(13). – С. 28-35. – EDN XYLKBN.

7.    Ананьева, А. А. Унификационные тренды цифровизации правосудия / А. А. Ананьева // Организационные модели обеспечения деятельности судов в XXI веке: российский и зарубежный опыт и перспективы развития: сборник статей к 25-летию Судебного департамента при Верховном Суде Российской Федерации, Москва, 16 марта 2023 года / Отв. за выпуск А.А. Арямов, Е.В. Бурдина, Е.В. Голошумов. – Москва: Российский государственный университет правосудия, 2023. – С. 170-174. – EDNOLKRSY.

8.    Koulu R., Kallio L., Hakkarainen J. Law and Digitalization – An Agenda for The Future// Research Reports, 2017. - N1. - Текст: электронный. URL: https://www2.helsinki.fi/sites/default/files/atoms/files/ltl-report3.2.pdf

9.    Oxford English and Spanish Dictionary, Synonyms, and Spanish to English Translator - Текст: электронный. URL:https://en.oxforddictionaries.com/definition/digitization

10.Корнев, А. В. Дигитализация права: проблемы и перспективы // Актуальные проблемы российского права. – 2019. – № 6(103). – С. 11-18.

11.Авдеева Е.В., Агафонова Г.А., Беляев М.Д. и др. Судейское усмотрение: сборник статей / Oтв. ред. Егорова О.А., Вайпан В.А., Фомин Д.А.; сост. Суворов А.А., Кравченко Д.В. Москва: Юстицинформ, 2020. – 176 с.

12.Солохин Е.А. Электронное правосудие: проблемы и перспективы развития / Е.А. Солохин // Российская юстиция. – 2021. – № 4. – С. 35–42.

13.Рекомендации Комитета министров Совета Европы CM/Rec (2009)1 государствам-участникам Совета Европы по электронной демократии и пояснительная записка (Приняты Комитетом министров 18 февраля 2009 г. на 1049-м собрании заместителей министров) - Текст: электронный. URL: http://dsnmp.ru/rekomendatsii-komiteta-ministrov-sov/

14.Пономаренко, В.А. Электронное гражданское судопроизводство в России [Текст] : штрихи концепции : [предпосылки внедрения электронного гражданского судопроизводства в России и его современное состояние, гражданский процесс как электронная коммуникативная система обработки информации, доступ к гражданскому судопроизводству в режиме "одного электронного окна": теоретические предпосылки, преимущества и механизм реализации, внетерриториальная подсудность электронных дел и их автоматическое распределение между судами по принципу случайной выборки, деперсонификация сведений о составе суда] / В. А. Пономаренко. – Москва: Проспект, 2015. – 183 с.

15.Cohen M.A. Digital Litigation: Dispute Avoidance, Early-Detection, Accelerated Case Strategy, And Early-Resolution // Forbes. – Текст: электронный. URL: https://www.forbes.com/sites/markcohen1/2021/04/19/digital-litigation-dispute- avoidance-early-detection-accelerated-case-strategy-and-early-resolution/?sh=76babca01858

16.It costs trillions of dollars to settle commercial conflicts. It's time for Alternative Dispute Resolution // World Economic Forum. – Текст: электронный. URL:http://www.weforum.org/agenda/2017/12/commercial-disputes-conflicts-costs- trillions-dollars-alternative-dispute-resolution

17.Tang C., Bryan Ng. SFC’s new guidance note redefines cooperation in disciplinary, civil court & market misconduct tribunal proceedings // Journal of Investment Compliance, 2018. - N19(3). – P. 45-47.

18.Yudi Fernando, Ramanathan R.M., Chidambaram, Wahyuni I.S. The impact of Big Data analytics & data security practices on service supply chain performance // Benchmarking: An International Journal. – 2018. – № 25(9). – P. 4009–4034.

19.World Digital Competitiveness Ranking 2019. – IMD World Competitiveness Center. – URL: https://www.imd.org/wcc/world-digital-competitiveness-center-rankings/world-digital-competitiveness-rankings-2019.

 

Таърихи нашр

Понедельник, 12 Октябрь 2026